स्वर्गको टुक्रा रारा

प्रदीप ढकाल ।

करिब एक महिनाको लामो रस्साकसी, योजना र अन्योलका बीच अन्ततः बुटवल बहुमुखी क्याम्पस बीएलएलबी दोस्रो सेमेस्टरका हामी विद्यार्थीहरू एउटा यस्तो यात्राको निष्कर्षमा पुग्यौँ, जसले हाम्रो जीवनको दृष्टिकोण नै बदलिदिनेवाला थियो। क्याम्पसको मातहतमा रारा ताल भ्रमणमा जाने निर्णय भएसँगै मनमा एक प्रकारको उत्साह र कौतुहलताको ज्वारभाटा उत्पन्न भएको थियो। बुटवलको राप र कानुनी किताबका दफाहरूभित्र हराइरहेका हाम्रा आँखाहरू अब नेपालको उत्तर–पश्चिमी हिमाली काखमा प्रकृतिले आफ्नै हस्ताक्षर झैँ कोरेको त्यो अनुपम कृति नियाल्न आतुर थिए। मुगु र जुम्लाको सिमानामा अवस्थित रारा केवल एउटा जलाशय मात्र होइन, यो त सृष्टिकर्ताले फुर्सदमा बसेर कोरेको एउटा सजीव क्यानभास रहेछ। जब हामी कर्णालीका कठिन र नागबेली बाटोहरू छिचोल्दै समुद्र सतहदेखि करिब २,९९० मिटरको उचाइमा अवस्थित त्यो नीलो लेकमा पुग्यौँ, त्यहाँको दृश्यले हाम्रा सबै शब्दहरूलाई मौन तुल्याइदियो। रारालाई पहिलोपटक देख्दा यस्तो लाग्थ्यो, मानौँ आकाश नै थाकेर धर्तीको यो कचौरामा सुस्ताउन ओर्लिएको छ। नेपालको सबैभन्दा ठूलो र गहिरो यो ताल, जसले करिब १०।८ वर्ग किलोमिटरको विशाल क्षेत्रफल ओगटेको छ, वास्तवमा मानव आत्मासँग संवाद गर्ने एउटा शान्त पाठशाला हो।

त्यहाँ पुगेपछि अनुभव भयो कि राराको पानी केवल नीलो मात्र छैनस त्यो निलोपनमा त आकाशको स्वच्छता, हिमालको गम्भीरता र अनादिकालदेखिको मौनताको गहिराइ मिसिएको छ। बिहानको पहिलो झुल्के घामले जब तालको कञ्चन सतहलाई सुस्तरी चुम्छ, तब पानीको रङ सुनौलो र नीलोको एक अद्भुत मिश्रणमा चम्किन थाल्छ, मानौँ कसैले तालभरि हीराका कणहरू छरिदिएको होस्। साँझ पर्न थालेपछि त्यो नीलो रङ बिस्तारै गाढा हुँदै जान्छ र मानिसको चेतनाभित्रसम्म पुगेर एक प्रकारको वैराग्य र आनन्दको अनुभूति गराउँछ। तालको वरिपरि पहरेदार झैँ उभिएका हरिया डाँडाकाँडा, देवदार र सल्लोका घना जंगलहरू, र टाढा क्षितिजमा मुस्कुराइरहेका सेताम्मे हिमालहरू—यी सबैको प्रतिविम्ब जब राराको १६७ मिटर गहिरो छातीमा देखिन्छ, तब धर्ती र आकाशबीचको भिन्नता नै मेटिए जस्तो लाग्छ। रारा राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यभागमा लुकेको यो रत्न केवल दृश्य सौन्दर्यमा मात्र सीमित छैन। यहाँको हावामा एक प्रकारको आदिम शुद्धता छ, जसले फोक्सोभित्रका कसिङ्गर मात्र होइन, मनभित्रका विकारहरू पनि पखाल्ने सामर्थ्य राख्छ। चराहरूको मधुर चिरबिर, हावा चल्दा सल्लाका पातहरूबाट निस्कने सुसाइ र पानीको हल्का तरङ्गको सरसराहटले एउटा यस्तो प्राकृतिक सङ्गीत सिर्जना गर्छ, जसको अगाडि आधुनिक संसारका सबै कोलाहलहरू अर्थहीन लाग्छन्।

हाम्रो यो यात्रा केवल एउटा विद्यार्थी समूहको भ्रमण मात्र थिएन, यो त प्रकृतिको विशालता र मानव अस्तित्वको सानोपन बुझ्ने एउटा दार्शनिक अवसर पनि थियो। कानुनका विद्यार्थी हुनुको नाताले हामी प्रायः तर्क र तथ्यहरूमा हराउने गर्छौँ, तर राराको किनारमा उभिएपछि तर्कहरू सबै किनारा लाग्दा रहेछन् र केवल अनुभूति मात्र जीवित रहँदो रहेछ। यहाँ समयको गति पनि ढीलो भए जस्तो भान हुन्छ। आधुनिक जीवनको तछाडमछाड र प्रविधिको जालबाट मुक्त भएर जब हामीले राराको किनारमा पाइला चाल्यौँ, तब महसुस भयो कि वास्तविक जीवन त यस्तो शान्ति र सादगीमा पो लुकेको रहेछ। यहाँको प्रत्येक मौन क्षणले एउटा गहिरो अभिव्यक्ति दिइरहेको हुन्छ, जुन कुनै पनि महाकाव्य भन्दा कम छैन। मुगुको त्यो विकट भनिएको भूमिमा प्रकृतिले कति धेरै प्रेम खन्याएको छ भन्ने कुरा राराको आँगनमा पुगेपछि मात्र थाहा हुन्छ। त्याहाँको वातावरणमा यस्तो जादू छ कि त्याहाँ पुग्ने जोकोही पनि कवि बन्न सक्छ, वा कम्तीमा आफ्नो भित्र लुकेको कवितालाई महसुस गर्न सक्छ।

रारा केवल आँखाले हेरेर तृप्त हुने गन्तव्य होइन, यो त हृदयको गहिराइले स्पर्श गर्ने एउटा दिव्य स्थान हो। यहाँ उभिँदा मानिसले आफूलाई ब्रह्माण्डको एउटा सानो अंशका रूपमा पाउँछ र प्रकृतिको विराट स्वरूपप्रति नतमस्तक हुन्छ। शायद यही कारण हो कि रारा हेरेपछि मानिसका शब्दहरू कम पर्छन् र उसले केवल मौनताको भाषामा संवाद गर्न थाल्छ। यो तालले हामीलाई सिकाउँछ कि कसरी जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि स्थिर र शान्त रहन सकिन्छ। नेपालको नक्सामा कोरीएको यो एउटा जलाशय मात्र पक्कै होइनस यो त धर्तीले आकाशलाई हेर्नका लागि बनाएको एउटा विशाल र सफा ऐना हो। प्रत्येक छाल, प्रत्येक ठण्डा हावाको झोक्का र प्रत्येक रङको परिवर्तनले यहाँ जीवनको सुन्दर अर्थ सम्झाइरहेका हुन्छन्। बुटवलको कोलाहलबाट निस्किएर कर्णालीको यो विकटतामा भेटिएको यो स्वर्गको टुक्रा हाम्रा लागि सधैँ एउटा प्रेरणाको स्रोत बनिरहनेछ।=

राराको सौन्दर्यको वर्णन गरिरहँदा यहाँको जैविक महत्त्वलाई पनि बिर्सन सकिँदैन। निकुञ्जभित्रका विभिन्न प्रजातिका वनस्पति र दुर्लभ वन्यजन्तुहरूको बासस्थानले यसलाई अझ जीवन्त बनाएको छ। यहाँ मात्र पाइने केही विशिष्ट प्रजातिका माछाहरू र ऋतुअनुसार रङ बदल्ने तालको पानीले जोकोहीलाई अचम्मित पार्छ। यो यात्राले हामीलाई भौगोलिक विविधता मात्र होइन, नेपाली हुनुको एउटा गर्विलो गौरव पनि प्रदान गरेको छ। मुगुको चिसो मौसममा राराको काखमा बिताएका ती पलहरू हाम्रा स्मृतिका पानाहरूमा सुनौलो अक्षरले लेखिएका छन्। जब हामी त्यहाँबाट फर्कने तरखर गर्दै थियौँ, लाग्यो हामीले त्यहाँ आफ्नो एउटा हिस्सा छोडेर जाँदैछौँ र राराको केही अंश आफूसँगै लिएर फर्कँदैछौँ। साँच्चै, रारा एकपटक पुग्नै पर्ने र पुगेपछि कहिल्यै बिर्सन नसकिने एउटा यस्तो कविता हो, जसलाई प्रकृतिले आफ्नै हातले सधैँका लागि अमर बनाएको छ। यो यात्राले हाम्रो विद्यार्थी जीवनमा एउटा यस्तो अध्याय थपिदिएको छ, जसको सुगन्ध वर्षौँसम्म हाम्रा यादहरूमा ताजा रहिरहनेछ। राराको त्यो नीलो प्रतिविम्ब, त्यो हिउँदको चिसो हावा र साथीभाइहरूसँगको त्यो आत्मीयता—सबै मिलेर यो भ्रमणलाई हाम्रो जीवनको एउटा कोसेढुङ्गा बनाइदिएका छन्।